Rok 2026 to ostatni rok, kiedy młodzi rolnicy, którzy składali wnioski w roku 2023, mogą zrealizować założenia swoich projektów. Czekają na nich bardzo niemiłe niespodzianki – pułapki, których zupełnie się nie spodziewają, i które zawczasu koniecznie trzeba usunąć.

PUŁAPKA 1 – CERTYFIKACJA EKOLOGICZNA

Duża część wnioskodawców, którzy założyli, że uzyskają punkty za wejście w system jakości Rolnictwo Ekologiczne, właśnie zgłasza swoje działki po raz pierwszy do tego systemu. W tym roku dostaną do nich dopłatę ekologiczną. W pierwszym kwartale przyszłego roku dołączą do swojego wniosku o wypłatę drugiej transzy pomocy certyfikat potwierdzający uczestnictwo w tym systemie. Jest to jedyny dokument, jakim ARiMR weryfikuje realizację wymogu. Problem jednak w tym, że uprawy w pierwszym roku konwersji nie są wskazywane na certyfikacie ekologicznym. Można oczywiście przedłożyć ARiMR protokół kontroli czy zaświadczenie potwierdzające objęcie systemem wymaganej powierzchni w roku docelowym, jednakże na ten moment dokumenty te nie są honorowane przez ARiMR. Jeżeli takie podejście się utrzyma, to sprawa ta skończy się dla beneficjenta koniecznością zwrotu już otrzymanej pomocy i niewypłaceniem jej drugiej części.

PUŁAPKA 2 – DZIAŁKI, Z KTÓRYCH LICZONA JEST WIELKOŚĆ EKONOMICZNA W ROKU DOCELOWYM

W roku docelowym młody rolnik musi uzyskać odpowiednią wielkość ekonomiczną gospodarstwa oraz utrzymać ją w latach kolejnych. Problem w tym, że w roku docelowym i kolejnych wskaźnik ten w odniesieniu do dzierżaw jest liczony tylko dla działek:

– dzierżawionych z KOWR lub jednostek samorządu terytorialnego (na jakikolwiek czas),

– dzierżawionych od innych podmiotów (w tym osób fizycznych) na podstawie umowy pisemnej zawartej na minimum 8 lat i z datą pewną (tzw. dzierżawy długoterminowe) oraz

dzierżawionych na podstawie umów niespełniających powyższych warunków, ale tylko wtedy, jeśli zostały oznaczone jako dzierżawy krótkoterminowe w roku złożenia wniosku. Jeżeli wnioskodawca nie użytkował danej działki w roku wyjściowym jako umowy krótkoterminowej, to w żadnym kolejnym nie będzie liczyła się z niej wielkość ekonomiczna.

Z czego to wynika? Z zapisu Wytycznych dla Interwencji I.11 – Premie dla młodych rolników PS WPR 2023 – 2027, który najprawdopodobniej jest zupełnie przypadkowy. Sekcja V.2.2. ust. 2 Wytycznych mówi, że: „Ustalając wielkość ekonomiczną gospodarstwa w roku docelowym, uwzględnia się zasady określone w sekcji IV.2.3 i stosuje je odpowiednio do roku docelowego.”

Sekcja IV.2.3 określa sposób wyliczenia wielkości ekonomicznej dla roku wyjściowego, a jej ust. 6, pkt 5 mówi, że dana działka może zostać wskazana jako dzierżawa krótkoterminowa, o ile wnioskodawcy przyznano do niej jednolitą płatność obszarową w roku złożenia WOPP lub roku go poprzedzającym, przy czy decydująca jest tu data wydania decyzji przez ARiMR. Skrót „WOPP” oznacza wniosek o przyznanie pomocy…

Zatem wnioskodawca z naboru 2023 w roku docelowym (np. 2026) może oznaczyć jako dzierżawę krótkoterminową tylko działkę, którą miał w dopłatach w roku 2022 (w niektórych przypadkach też w 2023), nawet jeśli nie miał jej w dopłatach w roku 2025… Sytuacja ta pokazuje cały absurd przyjętego rozwiązania.

Logiczne jest, że dzierżawy krótkoterminowe winny być określone inaczej. Tak, żeby przy wyliczeniu wielkości ekonomicznej w każdym roku – i wyjściowym, i docelowym, i każdym roku realizacji projektu – mogła być brana pod uwagę każda działka, do której wnioskodawcy przyznano jednolitą płatność obszarową co najmniej w roku poprzednim. Brak zmiany tego zapisu Wytycznych będzie generował bardzo poważne i nieoczekiwane problemy dla beneficjentów nie tylko w roku docelowym, ale też i w kolejnych latach realizacji projektu. Dlaczego? Wskaźniki wielkości ekonomicznej są różne dla różnych upraw, a zmianowanie trzeba stosować, czasem trzeba coś wiosną przesiać i może okazać się, że właśnie te dzierżawy krótkoterminowe uratują wywiązanie się ze zobowiązania przez młodego rolnika.

PUŁAPKA 3 – ZMIANA ROKU DOCELOWEGO

Weźmy przykład młodego rolnika z naboru 2023. Udało mu się zrealizować wszystkie założenia rok szybciej. Ustala sobie on aneksem do umowy, że jego rokiem docelowym nie będzie rok 2026 tylko 2025 i w pierwszym kwartale 2026 składa wniosek o wypłatę drugiej transzy pomocy. Okazuje się jednak, że jest jakiś problem i nie może jednak rozliczyć wniosku na podstawie rezultatów uzyskanych w roku 2025. Wydawałoby się, że może przecież spokojnie wycofać złożony wniosek o płatność i ma jeszcze jeden rok na realizację. Okazuje się jednak, że wniosek może wycofać, ale czy ma jeszcze jeden rok na realizację, to wcale nie wiadomo. ARiMR bowiem wewnętrznie teraz debatuje, czy jeśli wnioskodawca ustalił rok docelowy na 2025, a mamy już rok 2026, to on jeszcze może aneksem powrócić do tego, żeby docelowym zrobić ponownie 2026 czy już nie… w końcu wskazał, że zakończył realizację biznesplanu. Problem może i akademicki z wyglądu, ale niosący bardzo poważne konsekwencje dla wielu beneficjentów.

Wszystkie opisane pułapki to są potencjalne bardzo poważne problemy dla wielu beneficjentów. Trzecia wydaje się groteskowa i najłatwiejsza do rozwiązania jedną, jasną i pozytywną dla beneficjenta instrukcją wewnętrzną. Pierwsza wymaga zmiany regulaminu, co też nie powinno być problematyczne. Druga jest najpoważniejsza i wymaga zmiany zapisów Wytycznych, które po prostu zostały nie do końca przemyślane. Wytyczne to jednak też dokument krajowy. Wystarczy jeden ruch ministra.

Bardzo liczymy na to, że pułapki te zostaną przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi i Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jak najszybciej usunięte. Sprawę będziemy na bieżąco monitorować.